• BIST 90.182
  • Altın 146,281
  • Dolar 3,6195
  • Euro 3,9306

    Ombudsman (2)

    09.02.2011 08:51
    Hayri YILDIZ / yazar

    Hayri YILDIZ / yazar

    Bir önceki yazımızda, ombudsmanın tanımı, tarihçesi ve gerekliliği üzerinde durmuştuk. Bu yazımızı ise, özellikleri, atanma şekli, ombudsmana başvuru nasıl olmalı ve çeşitli ombudsman uygulamalarına ayırdık.

                    Ombudsman kurumunun özellikleri, görevleri, yetkileri ve statüsü ülkeden ülkeye bazı değişiklikler gösterse de, bu özellikleri ve görevleri genel olarak insan haklarının korunması ve vatandaşın yönetim kurumlarınca haksız uygulamalarına maruz kalmasının önlenmesi, bürokrasinin kötü niyetinden kaynaklanan uygulamalarına karşısında vatandaşı koruyucu önlem alması ve kendisine gelen şikayetleri, geniş bir araştırma ve soruşturma yetkisini kullanarak haklı gördüklerine çare arayan ve çözüm önerilerinde bulunan bir kamu görevlisi olma özellikleri ile önem taşır.

                     Özellikle bürokrasi ile mücadelede, kamu yönetimi alanında inceleme ve araştırmaları ile tanınan Frak Colon, bu özellikleri ile ombudsmanı, “bürokrasi canavarını öldürmek için atını doludizgin süren beyaz atlı bir şövalyeye”ye benzetme örneği ilginçtir.. .

                    Özetle, kamu yönetiminde hiçbir vatandaşa yanlış veya adaletsiz davranılmaması hususu ombudsmanın esas görevidir.

                    Diğer özelliklerine ana başlıklar halinde belirtecek olursak;

                    Siyasi tarafsız, bağımsız ve kendisini atayan kuruma karşı “sınırlı sorumlu” olma özelliği .

                    Kurumsal olarak, “kamusal halkla ilişkiler kurumu” olma özelliğinin olması.

                    Yargı yükünün hafifletmesi özelliği..

                    Devlet-yönetim-birey ilişkilerinde bir “kalite çemberi” olma özelliği.

                    Devlet ile birey arasında olası çözümsüzlükler ve anlaşmazlıklar karşısında bir “arabulucu” olma özelliği.

                    Yaptırım gücü sadece “kamusal eleştiri” ve “ikna edici yolları” kullanabilme özelliği.

                    Bilirkişilik ve araştırma yapma özelliği.

                    Hakem”karar alma” özelliği.

                    Kendisine “hiçbir organ, makam, mevki, merci veya kişi tarafından emir, talimat, genelge ve tavsiyede bulunamaz”  özelliği.

                    Bürokrasiyi azaltma ya da yok etme özelliği.

                    Herkes tarafından aracısız, masrafsız, doğrudan ve formalitesiz kolayca ulaşılabilen bir konumda olma özelliği.

                    Halk tarafından benimsenen, güvenilir ve saygın-itibarlı varlığı  ile “yaptırımsız güç sahibi” olma özelliği ile bir –demokratik sembol- olarak kabul edilme özelliği.

     

                    Ombudsmanların sahip oldukları çok geniş sorgulama ve araştırma yetkilerine rağmen kamusal eleştiri ve ikna dışında zorlama yetkileri bulunmamaktadır. İdareyi yasama organı adına denetleyen, taraf tutmayan, bağımsız olan, haksızlıkları, adaletsizlikleri, idarenin kötü işleyişini dile getiren şikayetleri ve yakınmaları izleyerek kötü işleyen kurum hakkında soruşturma açmak, tenkit etmek, idarenin aksayan yönlerinin kamuoyuna açıklamak yetkisi olmasına rağmen tesbit ettiği kötü davranış ve işleyişleri düzeltme yetkisi bulunmamaktadır. Bireyi koruduğu gibi idareye de “mutlaka karşı” değildir.

                       

                     Ombudsman, herhangi bir şikayet olmasa bile kendi gözlem ve duyumlarından yola çıkarak, kendi insiyatifi ile tıpkı bir savcı gibi re’sen soruşturma başlatabilme özelliğine sahiptir.

     

                        Ombudsman kurumu günümüzde bazı değişikliklere uğramış ve uygulamada klasik, avukat ve kurumsal ombudsman olarak üç çeşit ombudsman ayrımı ortaya çıkmıştır.

                        Devlet ve birey arasındaki anlaşmazlıklar ve şikayet konuları  klasik ombudsmanın yetki alanına girer. Bireylerin diğer birey ve bireyler ile  özel kurum ve kuruluşlarla ilgili anlaşmazlıklar ve şikayetler ile yargı sürecindeki dava ve şikayetler gibi özel anlaşmazlıklar, bu ombudsmanın yetki alanı dışındadır. Sadece kamu kurumları ile vatandaşlar arasındaki sorunların giderilmesiyle ilgilenir. Klasik ombudsmanda haksızlığa uğrayan taraf vatandaş, haksızlığa uğratan taraf kamu kurumları ya da kamu görevlileridir. Ombudsman, burada, devlete karşı vatandaşın hakkını arar ve onun şikayeti ile ilgili sorunların çözümü ile ilgilenir. Örneğin tapu dairesinde işi olan bir vatandaştan rüşvet isteyen bir kamu görevlisi hakkında yapılan şikayet, klasik ombudsmanın görev alanına girer.  Görev alanına giren kuruluşlar, devlet, yerel yönetimler, kamu yönetim müesseseleri ve kamu görevi gören kuruluşlardır.

                       Avukat ombudsman’ında, taraflardan birisi, kamu kurumu olmak zorunda değildir. Burada, vatandaşlar arasındaki sorunlar vardır. Sorunun ya da şikayet konusunun her iki tarafında da vatandaş vardır. Şikayet eden de edilen de vatandaştır. Örneğin boşanmış ailelerin coçuklarının sorunları, coçuk ombudsmanının ilgili  alanına girer. Ya da kişisel hakların ve çıkarların küçümsenmesi  durumunda vatandaşlar, basın ombudsmanına başvururlar. Her iki durumda da vatandaş karşısında vatandaş vardır.

                       Kurumsal ombudsman ise, herhangi bir özel kurumun, şirketin iç sorunlarını çözümleri ile, veya vatandaşlar ile özel kurumlar arasındaki sorunların çözümleri ile ilgilenir. Örneğin bir şirkette işçi ile işveren arasında çıkan sorunun çözümü, kurumsal ombudsmanın görev alanı içindedir. Aynı şekilde kar payı dağıtan özel bir şirketin hisse sahipleri ile arasındaki anlaşmazlıklar, kurumsal ombudsmana şikayet edilir.

                       Bu işleviyle ombudsman kurumu, özellikle ülkemiz adli sistemin iş ve işlem yükünün ağırlığı ve dava sürecinin aksaması ve uzaması dikkate alındığında,  yargı kurumunun yükünü önemli ölçüde hafifleteceği kolayca anlaşılacaktır.

                       Kimi ülkelerde yargı kurumları da ombudsmanın görev alanı içinde tutulurken, kimi ülkelerde yargı, parlamento, ordu vb. kurumlar ombudsmanın görev alanı dışında tutulmuşlardır. Örneğin; ombudsmanların içinde en geniş yetkiye sahip olan İsveç ombudsmanıdır. Yetkileri, idare, ordu ve adalet üzerine yayılmış olup, bu üç kurumun iyi işleyip işlemediğini de kontrol edebilmektedir. .

                        Ombudsman, parlamento tarafından atanır ya da seçilir. Genellikle halk tarafından benimsenmiş, saygın, tarafsız olma özelliklerinin yanı sıra, aynı zamanda  uzman ve tecrübe sahibi kişilerden seçilir. İlle de hukukçu olma şartı yoktur. Seçilebilme veya atanabilme şartları, diğer kamu görevlilerinde aranan şartların yanında dört yıllık yüksek okul mezunu olma zorunluluğu vardır. Parlamento ile ast-üst ilişkileri yoktur, ancak denetim gücünü parlamentodan alır. Bu itibarla dönemsel  faaliyetleri ile ilgili  hazırladığı yıllık raporları parlamentoya sunar. Hazırladıkları raporlar, parlamento tarafından değerlendirilir ve gerekirse bir işleme dönüştürülür.

                       Ombudsmanı edata bir kahraman ya da kurtarıcı gibi algılamak da bir yanılgıdır. Nitekim, ülkemiz insanlarının,bir kurtarıcı ya da  kahraman arama alışkanlığı yadsınamaz bir gerçektir. Oysa ki,  bu tür görevleri üstlenen görevliler her zaman başarılı olmayabilir. Bazen başarısızlık, yetersizlik ve görevini kötüye kullanma gibi olaylarla karşılaşılabilir. Böyle durumlarda ombudsmanın güvenilirliği kaybolduğu hallerde parlamento tarafından denetlenir ve gerektiğinde görevden alınabilir.

                 

    Yapılan yorumlardan Medya Trabzon sorumlu tutulamaz.

    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Bu yazıya henüz yorum eklenmemiştir.
    Yazarın Diğer Yazıları
    Tüm Hakları Saklıdır © 2009 Medya Trabzon | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
    Tel : 0462 321 10 75 | Faks : 0462 321 10 74 | Haber Yazılımı: CM Bilişim